| Rize'de yaylacılık çok eski
yıllardan günümüze kadar devam eden bir gelenektir. Yöremizdeki köylerin
arazisinin konumu hayvanlar için yeterli beslenmeye elverişli değildir. Bu
nedenle hayvanların daha iyi beslenmesi ve onlardan yeterince hayvansal
ürünler (yağ,peynir,çökelek) elde edilmesi amacıyla yaylaya çıkarılır.
15-20 yıl öncesinin hareketli yayla
yaşamı bugün artık görülmemektedir. Çay tarımının yaygınlaşması sonucu
köylerdeki araziler çay bahçelerine dönüştürülmüş, bu nedenle de
hayvancılık azalmıştır. Hayvancılığın azalması sonucu olarak da yaylacılık
gittikçe yok olmaktadır. Her ne kadar bugün yaylaya çıkılıyorsa da eskisi
gibi çok renkli olmadığı bir gerçektir. Bugün yaylaya çıkanları 2 gruba
ayırmak mümkündür. Birincisi, yukarıda sözünü ettiğimiz ihtiyaçtan dolayı
çıkanlar, ikincisi ise Rize dışında yaşamını sürdüren ancak Rize'yle
bağlarını koparmayan yöre insanları İkinci gruptaki Rizeliler yıllarca
yaşamını gurbette sürdürmüştür. Her ne kadar son 30-40 yıldan beri çay
üreticiliği yapıldığından dolay gurbetçilik azalmışsa da yine de devam
etmektedir. Rizeli, çalışıp ekmek parası kazanmak amacıyla gittiği
gurbette uyum sağlamış ve zamanla oraya yerleşmiştir ancak doğduğu yerle
bağlarını koparmamıştır. Eski yılların özlemiyle tatillerini geçirmek,
büyük kentlerin gürültüsünden kurtulmak ve doğayla başbaşa kalmak amacıyla
yaylaya çıkan gurbetteki Rizelilerin sayısı bir hayli fazladır.
Rize'deki yaylalardan bazıları şunlardır:
Çağırankaya, Polovit, Elevit, Ovit, Amlakit, Hodeçur,
Samisdal, Pokut, Çat, Haçivanak, Karmik, Hemşin, Başyayla, Ortayayla,
Erçenik, Avasor, Kaçkar, Aşağı Kavran, Yukarı Kavran, Hazindak, Çiçekli,
Çayimakçur, Sal, Varda, Göl Yayla, Cimil, Hazende, Ambarlı, Çahperik,
Kito, Karap, Kale, Gürmanuman, Varoş, Çermeçk, Dahter, Anzer, Aşağı Faso,
Yukarı Faso
Saymadığımız daha birçok irili ufaklı yayla vardır.
Rize'deki bu
yaylalar Kaçkar sıradağları eteklerinde ve Çamlıhemşin, Hemşin ve İkizdere
ilçelerinin sınırları içerisinde yoğunlaşmaktadır.
YAYLA
EVLERİ
Rize
yaylalarında genelde 2 tip ev vardır: A) Ahşap evler, B) Taş evler
A) Ahşap Evler:
Ormana
yakın yerlerdeki yayla evleri ahşaptır. Ahır olan alt kat taş; mutfak,
kiler, oturma ve yatma yeri olarak kullanılan üst kat ise kalın tahtadan
yapılır. Çatı, "Hartama", "Harduma", "Hartuma" ya da "Hartıma" denilen,
yaklaşık 1,5-2 cm kalınlığında çam tahtalarla örtülür. Rüzgarın uçurmaması
için üzerine taş parçaları konur. Kışın çok kar yağan kimi yaylalarda,
duvarların taştan ve tek katlı olan evlerin hartamaları, çökme ihtimaline
karşı bir tedbir olarak yayla dönüşü kaldırılıp bir kenara istif edilir,
yaylaya çıkıldığında tekrar çatıya yerleştirilir. Üst katlar bazen tek,
bazen de iki bölmeli olurlar. Tek bölmeli olan evlerde kiler, mutfak,
oturma ve yatma yeri aynıdır. İki bölmeli olan evlerde, bir taraf mutfak
ve kiler, diğer taraf oturma ve yatma yeri olarak kullanılır. Evlerde ocak
vardır. Ocağın olduğu giriş kısmın zemini ise ahşaptır.B) Taş Evler:
Ormana
uzak yaylalarda evler taştan yapılır. Taşlar uygun bir şekilde ve harçsız
olarak üst ve üste konup duvarlar meydana getirilir. Kimi yaylalarda
evlerin üzeri hartama, kiminde ise çadır bezi ile örtülüdür. Bu evler tek
katlı ve tek bölmelidir. Evin bir tarafı mutfak, diğer tarafı ise oturma
ve yatma yeri olarak kullanılır. Bazen yatma yerinin önüne basit bir perde
çekildiği de olur. Tek bölmeli olan bu evlerde hayvanlar evin yanında,
etrafı fazla yüksek olmayan taş duvarlarla çevrili bir yere
konur.
Tek katlı olan evler bazı yerlerde taş duvarla ortadan ikiye
ayrılır. Bir tarafı yukarıdaki şekilde, diğer tarafı ise ahır olarak
kullanılır.
Yayla evleri birbirine çok yakındır. Ancak aynı
yaylada birden fazla köy çıkmışsa köyler, arasındaki mesafe biraz uzak
olur. Bazı yerlerde (örn. Pelovit Yaylası) her köyün bulunduğu yere
"vanak" denir (Nurluca vanağı, Ortaköy vanağı gibi).
YAYLA DÖNÜŞÜ:Yaylada kalış süresi ortalama 3 aydır. Ağustos ayı sonunda soğuklar
başlar, otlar tükenmeye başlar. Bu nedenle de Ağustos ayı ortalarından
itibaren "güz goçü" hazırlıkları başlar. "Göççüler" çıkışta olduğu gibi
yayla dönüşüne de yardımcı olmak amacıyla tekrar yaylaya gelirler. Yayla
boyunca elde edilen hayvansal ürünler (Yağ, peynir, çökelek) çıkışta
olduğu gibi sırtla yada at ve katırlarla köye indirilmeye
başlanır.Yayla çıkış tarihi köy heyetince belirlenir. Ancak dönüş
serbesttir. İsteyen istediği zaman köye iner. Yayladan köye inerken
mezrası olanlar çıkışta olduğu gibi mezraya iner. 10-15 gün orada
kalırlar. Bunun yanı sıra köyde yeterince otlağı olmayanlar bir süre daha
yaylada kalırlar.
Dönüşte yayladan ayrılmanın etkisiyle buruk bir hareketlilik
vardır. Yaylada kalacak birkaç eşya gerektiği gibi yerleştirilir, köye
indirilecek hazırlanır. Yayladan tek tek inenler olduğu gibi, birkaç
ailenin birlikte indiği de olur. Uzak yaylalardan inişler, çıkışta olduğu
gibi iki aşamadır "gecelik yeri" nde bir gece konakladıktan sonra köye
inilir.

|